Trưởng-Lão Hòa-Thượng Thích-Tâm-Châu

      Nghĩa Vụ Con Cái Đối Với Cha Mẹ

Điều thiện tối cao không gì hơn hiếu.
             Điều ác ác nhất không gì hơn bất hiếu.
                                      Kinh Nhẫn Nhục

Công ơn sinh dưỡng:
Con người đã có thân, tất nhiên phải có cha mẹ. Có cha mẹ tất nhiên con phải biết báo đáp công ơn cha mẹ.

Đời nay có người tự cho mình là văn minh nên tự bình phẩm: “Cha mẹ không có ân gì với con cả chỉ vì muốn thỏa mãn sự đòi hỏi của một chút dục tình mà chẳng may sanh ra con, nay nuôi nấng chịu cực khổ vì con là phải lắm”!

Đành rằng, đã sinh làm người, mấy ai lại khỏi có dục tình, vì còn sống trong cõi tình dục nên mới lập gia đình, mới sinh con đẻ cái, mới tác thành con ngưòi. Nhưng, cha mẹ một khi sanh con, không có một cha mẹ nào lại không hy sinh cho con và vui lòng chịu cực khổ vì con. Những cha mẹ chịu chết vì con thì nhiều, những người con chịu chết vì cha mẹ thì hiếm! Như thế, sao dám tính toán, so lường ân cao nghĩa trọng của cha mẹ.

Lời kinh dẫn chứng:
Để chứng minh cho ân đức ấy chúng ta hãy đọc những đoạn kinh sau này, hãy thành kính nghiêng mình trước hình ảnh hai bậc ân nhân cao dầy của những người biết vinh dự được làm con: “Cha mẹ đối với con ân đức cao nặng sâu dầy: Ân đức sản sinh, đem từ tâm cho con bú mớm, ân đức tắm giặt, nuôi nấng trưởng thành, ân đức cung cấp những món cần dùng, ân đức chỉ dạy cách sống ở đời. Cha mẹ luôn luôn muốn con khỏi khổ được vui. Không bao giờ cha mẹ sao lãng việc nhớ con, thương con; sự thương nhớ ấy như bóng theo hình”. (Kinh Bổn Sự)

Non Thái ơn cha mới sánh tầy!
Biển sâu là đức mẹ hiền nay!
Dù trong một kiếp ta lưu lại,
Nói đến công kia khó hết rầy! (Kinh Tâm Địa Quán)

Và đây là công mẹ hiền khi sanh sản:
          Mẹ hiền khi thụ thai con,
Cưu mang vất vả luôn luôn trong người,
          Màng đâu năm dục trên đời,
Đồ ăn thức uống  tùy thời tiếp nuôi,
          Ngày đêm canh cánh ngậm ngùi,
Cảm thương, đi, đứng, nằm, ngồi héo hon.
          Đến thời trọn tháng sanh con,
Tựa gươm dao cắt, ruột gan tơi bời.
          Mê mang bất tỉnh sự đời,
Khắp mình đau đớn, suốt người đớn đau,
          Hoặc lâm sản, bị mình nào?
Thân tình, quyến thuộc âu sầu phân chia.
          Vì con mẹ chịu khổ kia!
Lo thương thống thiết lấy chi sánh bì!
           Thân lành mạnh, không hề chi,
Như người được của còn gì vui hơn!
            Thấy con dung mạo phi thường,
Nhìn con thương nhớ, nhớ thương khôn rời.
            Cho hay mẫu tử tình đời!
Chắt chiu trước ngực không ngơi mẹ hiền.
             Cam lồ suối sữa chảy liền,
Kíp thời cung dưỡng không phiền thiếu khan.
             Niệm từ sâu rộng muôn vàn!
Công cao cúc dục khôn bàn tới nơi! (Kinh Tâm Địa Quán)

Với ân đức ấy không sao kể siết được. Nhưng có một điều là chúng ta phải làm thế nào báo đáp được ân đức ấy, nếu chúng ta đứng vào địa vị là người con có hiếu?

Kinh Trường A Hàm nói:
“Làm con kính thờ cha mẹ có năm điều”:

a) Phải cúng dàng cha mẹ không được thiếu thốn: Tất cả những sự cần dùng về ăn uống, quần áo, thuốc men, vật dụng hay chi tiêu phải được đầy đủ.

b) Làm việc gì phải trình thưa trước: Trước khi muốn thực hiện tất cả những công việc về sinh hoạt, sự nghiệp, giao tế chúng ta nên trình cho cha mẹ rõ. Một là giữ lễ độ cho phải đạo. Hai là được cha mẹ chỉ bảo cho những kinh nghiệm mà có khi chúng ta chưa nghĩ tới.

c) Cha mẹ làm việc gì, vâng thuận không trái: Tất cả các công việc thực hiện lựa theo tiên ý của cha mẹ hay muốn thực hiện do cha mẹ sai bảo chúng ta không nên có lời phản kháng, mặc dù trong những ý định ấy cũng có khi có sự sai lầm, nhưng chúng ta phải khéo dùng phương tiện để sửa đổi mà không phật ý cha mẹ.

d) Cha mẹ dạy điều phải không được trái lệnh: Cha mẹ có thương con mới dạy bảo con những điều hay lẽ phải, chúng ta phải hết sức phục tùng không nên chiều theo tính hiếu kỳ, nông nỗi hay vì địa vị của mình mà lãng bỏ.

đ) Không được ngăn việc làm chân chính của cha mẹ: Những việc xây dựng trong gia đình, làm vẻ vang cho đất nước, bỏ việc ác, làm việc thiện, giúp đỡ những người thiếu thốn về tinh thần cũng như vật chất…là những việc nên làm và cần làm, chúng ta không nên vì thành kiến hay lòng sẻn tham của chúng ta mà ngăn cấm cha mẹ.

Kinh Hiếu Tử cũng nói: “Làm con cúng dàng cha mẹ, lấy nước cam lồ trăm mùi nuôi dưỡng, lấy âm nhạc cỏi Thiền mua vui, lấy y phục rực rỡ trang nghiêm thân thể, lấy vai cõng cha mẹ đi khắp bốn biển chưa được gọi là “Hiếu”. Cha mẹ mê muội không biết kính Tam Bảo, cha mẹ tàn bạo cướp của, nói lời gian dối, cha mẹ trái ngược đạo chính, mê say cuồng loạn, làm con phải hết sức cản ngăn khiến cha mẹ hướng về đạo chính, giữ năm điều răn, làm mười điều lành, sống cuộc đời trong sạch: không lấy trộm, không nói dối, không rượu chè, cờ bạc. Có thế cha mẹ ở đời mới được yên lành, lúc mệnh chung khỏi mọi điều phiền não, sinh lên các cõi vui vẻ, được nghe lời Phật thuyết pháp. Chỉ vậy mới gọi là “Hiếu” .

Chúng ta nhận thấy chúng ta được sinh ra đời, được sống ở đời thành người, toàn nhờ công ơn cha mẹ sinh thành và dưỡng dục. Công ơn ấy chỉ có thể tạm ví với non cao bể rộng. Chúng ta làm người con phải luôn luôn nghĩ tới và tìm phương pháp báo đáp bằng tinh thần cũng như vật chất, trong lúc sống cũng như khi chết, để đem lại sự an vui thiết thực và giải thoát cho cha mẹ.

“Thờ trời, đất, quỉ thần không bằng có hiếu với cha mẹ. Vì cha mẹ là vị thần minh cao hơn tất cả các vị thần minh”. (Kinh Tứ Thập Nhị Chương)

Trưởng-Lão Hòa-Thượng Thích-Tâm-Châu 
(Đạo Phật với Con Người. Trang 129 - 133)                                       


Lạy Đức Thế Tôn, là người con hiếu,
cần nên làm sao, ăn ở hết lễ,
từ tâm cúng dường, đền ơn cha mẹ.

Nếu không biết đem giáo pháp Tam Bảo,
rất mực khai hóa cho cha mẹ mình,
tuy là hiếu dưỡng cũng như bất hiếu.

Kính Hiếu-Tử
Trưởng-Lão Hòa-Thượng Thích-Tâm-Châu
dịch từ chữ Hán ra chữ Việt