Tu Hành Có Bốn Giai Đoạn
HT Tuyên Hóa

Một năm có bốn mùa:  Xuân, Hạ, Thu, Đông.  Đó là chuyện trời đất, ai cũng biết.  Nhưng quý vị có biết chăng là đời người cũng phân thành bốn giai đoạn:  Sanh, Lão, Bệnh, Tử.  Vì là người, ai ai cũng phải chết; cho nên mình phải tính chuyện về sau mà lo tu Đạo.  Tu hành cũng có bốn giai đoạn, tức là:  Học, Hành, Thành và Liễu.

Con người từ lúc mới ra đời đến lúc 20 tuổi là khoảng thời gian Học Đạo.  Trong thời gian này mình phải học hỏi, học Phật pháp cho thật giỏi.  Cũng giống như là trong sách Đại học có nói: “Tại minh minh đức”, nghĩa là: làm chói ngời cái đức sáng suốt.  Đó là thời gian mà mình huấn luyện cho đức tánh của mình ngày càng thêm trong sáng.  Từ 21 tuổi cho đến lúc 40 là khoảng thời gian Hành Đạo.  Đây là lúc mình áp dụng cái sở học: đem chỗ học hỏi và sự hiểu biết khi trước của mình ra mà phổ độ chúng sinh, uông phò thế tục.  Đó cũng giống như trong sách Đại học có viết: “Tại minh tại thân dân”, nghĩa là: làm đổi mới đời dân. 

Từ tuổi 41 cho đến tuổi 60 gọi là thời gian Thành Đạo.  Trong sách Đại học có ghi rằng:  “Chỉ ư thí thiện”, nghĩa là: ngừng lại ở nơi tốt đẹp nhất.  Khổng tử chỉ đạt tới cái chỗ “Chí Thiện” nhưng lại không triệt để lắm; bởi vì nó chưa đạt tới cái cảnh giới Chân Không Niết Bàn; cho nên chưa phải là cứu cánh.  Nên ở giai đoạn chót, chúng ta cần phải “Liễu đạo” là thế.  Sau khi thành đạo rồi, mình trở về với cảnh giới Niết bàn.  Nếu so sánh với ba cương lĩnh của Nho giáo: “Minh đức”, “Thân dân”, “Chỉ ư Chí thiện” thì Phật lý tu hành viên dung hơn nhiều vậy.

Có người nói: “Từ lúc nhỏ cho tới lúc 20 tuổi tôi chưa tin Phật.  Bây giờ, nói là học đạo thì thời gian đó đã qua rồi.  Làm sao tôi còn học hỏi được?  Phải chăng tôi không cần học?”  Quý vị phải hiểu, khi tôi nói tới bốn giai đoạn, đó chỉ là điều lý tưởng mà thôi, không phải là cố định, bất di bất dịch.  Bởi thế cho nên mình có thể xem cái ngày mà mình quy y như là ngày sinh nhật của mình vậy, rồi từ đó tính đi cái thời gian tu hành. Lại có người nói:  “Tôi quy y đã được bốn năm rồi mà sao chưa học được một chút gì Phật pháp cả?”  Kỳ thật quý vị tuy đã quy y được bốn năm, năm năm, nhưng đối với Phật giáo, chẳng qua quý vị chỉ là một đứa trẻ bốn, năm tuổi mà thôi.  Bởi thế cho nên đừng lo sầu rằng mình không có được lợi ích. 

Phật pháp rất là thâm áo.  Chỉ cần mình quy y, 20 năm nỗ lực hành đạo, thì chẳng lẽ mình không có ngày thành tựu?  Lại có một ông lão cảm khái thở dài mà nói rằng: “Hiện nay tôi đã 80 tuổi, e rằng không còn cơ hội để có được 20 năm rồi thêm 20 năm nữa để mà hạ thủ công phu.” Đúng vậy, “Thời gian giảm khứ, mệnh quang vi”, tức là: ngày tháng trôi đi, mạng giảm dần.  Ngày tháng thì không còn nhiều đâu, thật đó!  Nếu mà mình đem thời gian làm rút lại mà tính; cứ hai tháng tu Đạo, hai tháng hành Đạo như vậy mà suy rộng ra thì chỉ cần mình chân tâm với quyết chí thì dù lão cũng như kẻ thanh niên, tinh tấn dũng mãnh, từng bước, từng bước mà tu tập thì lo gì không có ngày thành đạt. Nỗ lực!

Trích trong “Khai Thị 1”
(Giảng ngày 16 tháng 6 năm 1958)        Jan 2, 2004

Vi Tính:  Giác Pháp